Размер шрифта:
A
A
A
Цвет сайта:
Ц
Ц
Ц

Аддзел старажытнабеларускага мастацтва

Аддзел старажытнабеларускага мастацтва Дзяржаўнага мастацкага музея БССР (з 1993 г. Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь) утвораны 1 студзеня 1980 г. Яго ўзначаліла кандыдат мастацтвазнаўства Надзея Фёдараўна Высоцкая (пасля доктар навук, прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР). Стварэнню новай навуковай структурнай адзінкі папярэднічалі шматлікія экспедыцыі Дзяржаўнага мастацкага музея БССР па вывучэнні культавых помнікаў жывапісу, скульптуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва ў каталіцкіх і праваслаўных храмах рэспублікі. Усяго музеем былі арганізаваны 81 навуковая экспедыцыя, падчас якіх была выяўлена значная колькасць унікальных твораў старажытнабеларускага мастацтва. У выніку экспедыцыйнай дзейнасці ў музей паступіла каля 2 тысяч прадметаў гісторыка-мастацкага значэння. Былі сфарміраваны фактычна новыя калекцыі: старажытнабеларускага жывапісу, драўлянай скульптуры і разьбярства, кніг, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Па меры рэстаўрацыі і вывучэння твораў яны ўводзіліся ў навуковы зварот.

У аддзеле да 2014 года працаваў Іван Іванавіч Сінчук – вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытнабеларускага мастацтва. Гісторык, археолаг і нумізмат. У 1981 г. скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт са спецыялізацыяй «дапаможныя гістарычныя дысцыпліны». Да паступлення ў аспірантуру – супрацоўнік Інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя», кіраўнік работ па шэрагу аб’ектаў: даследаваў архітэктурна-археалагічныя помнікі на тэрыторыі Мазыра, Магілёва, Быхава, Нясвіжа, Кобрына. Браў удзел у археалагічных раскопках Мсціслава, Роўна, Гродна, Вільні, Тракая, Калінінграда, Ленборка, Навагрудка і інш. У 1992 г. скончыў аспірантуру інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларусі. Даследуе гісторыю грашовага звароту, тэхніку манетнай справы IX–XX стст., гісторыю матэрыяльнай культуры XVI–XX стст., праблемы этнічнай антрапанімікі Беларусі. Аўтар больш за 400 навуковых прац і 200 энцыклапедычных артыкулаў. Сінчук І.І. вырашыў шэраг праблем, звязаных з рэстаўрацыяй Мірскага замка, удзельнічаў у стварэнні шэрага экспазіцый.

Супрацоўнікі займаюцца вывучэннем асноўных відаў мастацтва Беларусі XII–XVIII стст. (іканапіс, манументальны жывапіс і скульптура, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), а таксама Расіі (меднае ліццё, руская ікона, старадрукі). Па гэтых тэмах апублікавана некалькі манаграфій і больш за 200 навуковых артыкулаў, абаронены дысертацыі. Падрыхтаваны да выдання каталогі: «Русское медное литьё XII–XX вв. в собрании НХМ РБ» (А.У. Карпенка); «Православная икона России, Украины, Беларуси». Каталог выставы (Карпенкоа А.У., Ярашэвіч А.А., Трыфанава Н.Я., Сысоева Л.Л.); «Алтарны жывапіс Беларусі XVIII–XIX стст.» (Карпенка А.У., Ярашэвіч А.А., Трыфанава Н.Я.); «Публикуется впервые. Иконы XVII–XIX вв.» (Сысоева Л.Л., Ярашэвіч А.А.); «Книги кирилловского шрифта XVII – начала XX в. в собрании Национального художественного музея Республики Беларусь». (Кірэева Г.В., Трыфанава Н.Я.)

Спецыялісты аддзела выступалі з паведамленнямі на шматлікіх навуковых канферэнцыях у Беларусі і за мяжой (Мінск, Полацк, Браслаў, Нясвіж, Магілёў, Навагрудак, Масква, Яраслаўль, Кіеў, Луцк, Львоў). Яны вядуць педагагічную работу ў ВНУ Мінска: чытаюць лекцыі па гісторыі мастацтваў і рэстаўрацыі, кіруюць дыпломнымі працамі і практыкай студэнтаў; аказваюць кансультацыі па навуковай тэматыцы аддзела; выконваюць мастацтвазнаўчую экспертызу па зваротах дзяржаўных арганізацый і прыватных асоб. Супрацоўнікамі распрацаваныя цыклы папулярных лекцый па гісторыі беларускага мастацтва XI–XVIII стст., тэхніцы і тэхналогіі жывапісу, гісторыі рэстаўрацыі і атрыбуцыі помнікаў (Трыфанава Н.Я., Карпенка А.У., Сысоева Л.Л.).

Акрамя асноўнай працы, супрацоўнікі аддзела з’яўляюцца захавальнікамі калекцый старажытнабеларускага жывапісу (Л.Л. Сысоева), скульптуры (А.У. Карпенка), старадрукаваных кніг (Н.Я. Трыфанава).

Супрацоўнікамі аддзела праведзена даследчая работа па інвентарызацыі культавай маёмасці ў дзеючых храмах. Сабраны досыць поўны навукова-факталагічны матэрыял (апісанні, памеры, фотафіксацыя) аб мастацкіх каштоўнасцях, якія знаходзіліся на той перыяд у цэрквах і касцёлах Беларусі. У экспедыцыях прымалі ўдзел навуковыя супрацоўнікі музея і іншых устаноў культуры Мінска, Масквы, Гродна, Магілёва: рэстаўратары, гісторыкі, фатографы (дырэктар Аладава А.В., Высоцкая Н.Ф., Ведзянееў М.М., Герасімовіч П.М., Журбей П.Р., Карпенка А.У., Ліхтаровіч Г.Л., Сянькевіч А.У., Трыфанава Н.Я., Усава Н.М., Федарышкін К.І., Шпунт А.С. і інш ).

У аддзеле працуюць:

Карпенка Алена Уладзіленаўна, загадчык аддзела (з 19 чэрвеня 2006 г.), захавальнік фонду старажытнабеларускай скульптуры. Скончыла факультэт гісторыі і тэорыі выяўленчых мастацтваў Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя. І.Я. Рэпіна Расійскай акадэміі мастацтваў (СПб). Удзельнічала ў арганізацыі выстаў беларускага іканапісу ў Іспаніі, Італіі, Украіне. Лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2007 г.). Кола навуковых праблем: старажытнабеларуская скульптура, іканапіс і партрэтны жывапіс, мастацкія тканіны заходнееўрапейскай вытворчасці, рускае меднае ліццё (выдадзены альбом-каталог збору НММ РБ), мастацкі метал.

Трыфанава Наталля Якаўлеўна, кандыдат мастацтвазнаўства, працуе ў НММ РБ з 1983 г. у аддзеле старажытнабеларускага мастацтва. З 1996 г. – захавальнік фонду старадрукаваных кніг, з 1997 г. – вядучы навуковы супрацоўнік. У 1978–1983 гг. скончыла факультэт тэорыі і гісторыі выяўленчых мастацтваў Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя. І.Я. Рэпіна Расійскай акадэміі мастацтваў. Пасля заканчэння аспірантуры пры Дзяржаўным Эрмітажы ў 1998 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Стенопись Восточной Беларуси XVII–XVIII вв.».

Н.Я. Трыфанава прымала ўдзел у навуковых экспедыцыях музея ў 1983–1989 гг. Падрыхтавала цыкл лекцый па мастацтве Беларусі XII–XVIII стст. для музейнага лекторыя. Н.Я. Трыфанава адзін з нямногіх спецыялістаў у Беларусі з шматгадовым стажам па сярэдневяковаму мастацтву, мае дзясяткі публікацый у музейных зборніках і іншых выданнях, у тым ліку звязаных з даследаваннем асобных экзэмпляраў і груп кніг са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Яна ўдзельнічала навуковых канферэнцыях, якія праводзіліся музеем, выставах, атрымлівала кансультацыі вядучых спецыялістаў-кнігазнаўцаў Беларусі і Расіі ў ходзе каталагізацыі кніжнага фонду музея.

 Сысоева Любоў Львоўна – вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытнабеларускага мастацтва, захавальнік калекцыі старажытнабеларускага жывапісу. У 2000 г. скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кафедра этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтваў. У 2008 г. – аспірантуру пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі імя К. Крапівы. Працуе над кандыдацкай дысертацыяй на тэму «Региональные особенности иконописи Беларуси XVI–XVIII вв.». Мае шэраг публікацый па гісторыі беларускага іканапісу.

 Чаус Станіслаў Эдуардавіч –  старші навуковы супрацоўнік. Скончыў у 2011 г. БДУКіМ, кафедра гісторыі Беларусі і музеязнаўства. У 2013 – магістратуру па спецыяльнасці «Музеязнаўства, кансервацыя і рэстаўрацыя гісторыка-культурных аб’ектаў». Прысвоена ступень магістра культуралогіі. Займаецца вывучэннем беларускага гістарычнага партрэта канца XVI – пачатку XIX ст.

Выставы, падрыхтаваныя пры ўдзеле аддзела:

Творы, рэстаўрыраваныя ў СНРП М (Растоў-на-Доне). Растоў-на-Доне. 1981

Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у СССР. Масква. 1984

Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985

Старажытнае мастацтва Беларусі. Сарагоса (Іспанія). 1988

Старажытнае, новае, вечнае. Кіеў. 1988

Тэмперны жывапіс Беларусі XV–XVIII стагоддзяў. Мінск. 1988. Магілёў. 1989

Дзяржаўнаму мастацкаму музею – 50 гадоў. Мінск. 1989

Мастацтва старажытных гарадоў Беларусі. Мінск. 1990

Мастацтва рэнесансу ў Беларусі. Мінск. 1990

Іканапіс Беларусі XVII–XVIII стст. Яраслаўль – Масква. 1990

Адкрыццё экспазіцыі ў паўднёва-заходняй вежы Мірскага замка. 1992

Мастацтва Брэстчыны XVII–XVIII стст. Мінск. 1993

Іканапіс Гомельшчыны XVII–XIX стст. (сумесна з Веткаўскім музеем) Мінск. 1994

Мастацтва Віцебшчыны XVII–XVIII стст. Мінск. 1994

Мастацтва Беларусі XVI–XVIII стст. Новыя адкрыцці (Калекцыя В.К. Цвіркі). Мінск. 1994

Мастацтва Беларусі XVI–XIX стст. Знаходкі А. Іпеля. Мінск. 1995

Мастацтва Беларусі XVI–XVIII стст. Знаходкі М.М. Шчакаціхіна. Мінск. 1996 (Матэрыялы ды 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна 1896–1940. Мн. 1996)

Мастацкі метал XVI–XIX стст. у Беларусі. Гальшаны (Гродзенская вобл.). 1997

Мастацтва Міншчыны XVI–XVIII стст. Мінск. 1997

Мастацтва Беларусі XVI–XVIII стст. Знаходкі А.В. Аладавай. Мінск. 1997

Мастацтва Магілёўшчыны XVII–XVIII стст. Мінск. 1998

Мастацтва Гродзеншчыны XII–XVIII стст. Мінск. 1998

Іканапіс Беларусі XVI–XVIII стст. Новыя адкрыцці. Іспанія. 1999–2000. (Каталог – La pintura d’icones de Bielorussia els segles 16, 17, 18. Nous descobriments. N.F.Visotskaja)

Мясцовашанаваныя ў Беларусі абразы Маці Божай XIII–XVIII стст. Мінск. 1999–2000

Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII–XVIII стст. Мінск. 2000

Рэстаўрацыя і рэстаўратары. Мінск. 2000

Іканапіс і разьба Беларусі XV–XVIII стст. Мінск. 2000

Іканапіс беларускага Палесся XVII–XVIII стст. (Знаходкі супрацоўнікаў АН Беларусі). Мінск. 2003

Абразы беларускай школы XVI–XVIII стст. Мілан (Італія). (Каталог – Icone della scuola Bielorussa. Иконы белорусской школы XVI–XVIII вв. – Надежда Высоцкая)

Беларусь. Грань паміж небам і зямлёй. Абразы НММ РБ. Трыест (Італія) 2004–2005. (Каталог – Belarus frontiera tra cielo e terra. Sania Gukova)

Нясвіжскія зборы Радзівілаў. Мінск. 2004

Іканапіс Беларусі XXI стагоддзя. Мінск. 2004

Духоўныя святыні Беларусі (Іканапіс Беларусі XVI–XVIII стст.). Мінск. 2005

Партрэты з Нясвіжскай калекцыі Радзівілаў. Гродна. 2005

Праваслаўная ікона Расіі, Украіны, Беларусі. Масква-Кіеў-Мінск. 2008

Алтарны жывапіс Беларусі XVIII–XIX стст. Мінск, 2009

Слуцкія паясы. Мінск, 2008–2009

Адкрыццё святой прыгажосці. Мінск, 2011

Вобраз Найсвяцейшай Багародзіцы ў Беларускім іканапісе XVII–XIX стст. Мінск, 2011; Полацк 2012.

 Асноўныя публікацыі:

Жывапіс Беларусі XII–XVIII стст. Уступ. артыкул Н.Ф. Высоцкай. Уклад. Н.Ф. Высоцкая, Т.А. Карповіч. Мінск. 1980

Пластыка Беларусі XII–XVIII стст. Аўтар і складальнік Н.Ф. Высоцкая. Мінск. 1983

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII–XVIII стст. Аўтар і складальнік Н.Ф. Высоцкая. Мінск. 1984

Высоцкая Н.Ф. Тэмперны жывапіс Беларусі канца XV–XVIII стагоддзя ў зборы Дзяржаўнага мастацкага музея БССР. Каталог. Мн. 1986

Іканапіс Беларусі XV–XVIII стагоддзяў. Аўтар-склад. Н.Ф. Высоцкая. Мінск. 1992 (перавыданні 1994, 1995, 1996, 2000, 2001)

Высоцкая Н.Ф. Скульптура и резьба Беларуси XII–XVIII вв. Каталог. Минск. 1998

Жывапіс барока Беларусі. Аўтар-склад. Н.Ф. Высоцкая. Мінск. 2003

Карпенко Е.В. Белорусское искусство ХII–XVIII вв. /Путеводитель. НХМ РБ. Мн., 2002

Н.Ф. Высоцкая и Е.В. Карпенко входят в коллектив авторов-составителей новейшего издания: Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. Мастацтва XV – пачатку XX стагоддзя. Мінск, 2005

Православная икона России, Украины, Беларуси. Каталог выставки. Авторы: Карпенко Е.В., Ярошевич А.А., Трифонова Н.Я., Сысоева Л.Л.. М., 2008

Алтарны жывапіс Беларусі XVIII–XIX стст. Каталог выставы. Аўтары: Карпенка А.У., Ярашэвіч А.А., Трыфанава Н.Я. Мн., 2009

Публикуется впервые. Иконы XVII–XIX вв. Авторы: Сысоева Л.Л., Ярошевич А.А. Мн., 2012

Киреева Г.В., Трифонова Н.Я. Книги кирилловского шрифта XVII – начала XX в. в собрании Национального художественного музея Республики Беларусь. Альбом-каталог. Мн., 2012.

 У аддзеле ў розныя гады працавалі: Барабанаў К.У., Брыгадная В.Я., Сычоў У.А., Свінцова Н.В., Усава Н.М., Арэшка В.М., Сцяпанава А.В., Чабан І.Л., Кірэева Г.У., Яцкевіч Д.Л., Шпунт А.А., Карэлін У.Р., Асташова І.У., Дашкоўская Т.У., Сінчук І.І.