Міхась Пятровіч Станюта

Міхась Пятровіч Станюта (1881-1974)

"Маляваннем захапіўся яшчэ ў дзяцінстве. 
Маляваў "як мог" і "што мог".
Перамалёўваў ілюстрацыі з кніжак,
спрабаваў рабіць накіды з натуры -
алоўкам або пяром.
Акварэльныя фарбы купіў ужо,
калі стаў на "самастойны"
жыццёвы шлях".
М.П. Станюта.

У 2006 годзе споўнілася 125 гадоў з дня нараджэння Міхася Пятровіча Станюты, таленавітага беларускага савецкага жывапісца, графіка, удумлівага педагога.

Міхась Станюта нарадзіўся 19.09(1.10.)1881 года ў горадзе Ігумене (зараз Червень) Мінскай губерніі. Вучыўся ў мастацкай студыі Я.М. Кругера ў Мінску (1908-1911), Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях у Маскве (1918-1920). Выкладаў маляванне ў школах, мастацкіх студыях і кружках у Мінску (1920-1939). Мастак – аўтар тэматычных карцін, партрэтаў, краявідаў, нацюрмортаў. Наша выстава знаёміць гледачоў са Станютай-партрэтыстам – уважлівым, сумленным, дакладным у характарыстыках. Гэтыя працы не страцілі сваёй выразнасці і на сённяшні час.

Партрэт дачкі. 1923 г. 
"Партрэт дачкі", створаны ў 1923 годзе (першапачатковы назва – "Эскіз да партрэта") – прызнаны шэдэўр мастака. На ім намаляваная Сцефанія Міхайлаўна Станюта (1905-2000) –народная артыстка Беларусі, актрыса Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, якому яна аддала больш 70-ці гадоў творчасці.

Дзявоцкая чароўнасць мадэлі, яе прыгажосць і вытанчанасць дапамагае расчыніць каларыт працы – шматколерны, неспакойны, а таксама своеасаблівая арнаментальнасць. Палатно дыхае зіхатлівай юнацкасцю, верай у свае здольнасці і ў сваю мару, уласцівай 18-летняй актрысе, у то час вучаніцы Беларускай драматычнай студыі ў Маскве. Аб "Партрэце дачкі" сама Сцефанія Станюта ўспамінала так "…аднойчы, калі ўлетку адпачывала дома, бацька вырашыў напісаць мой партрэт – а можа, я сама прапанавала або папрасіла, і ўсё атрымалася хутка і проста, без падрыхтоўкі. У сера-блакітнай сацінавай сукенцы з кароткімі рукавамі, з вузкім беларускім паяском на галаве, я села на стале, падкруціўшы ногі, абапіраючыся на стол рукамі і гледзячы кудысьці ў бок, а абедзве касы леглі на калены. Хутчэй за ўсё ўсё гэта я сама і прыдумала пазіраваць менавіта так, таму што ўзгадваю, як рабіла "фон", развешваючы сінюю хустку і замацоўваючы на ім нешта накшталт бантаў з чырвонай гафрыраванай паперы. Бацька ўзяў ліст паперы, прыкладна метр на поўметра, і за адзін або два сеансу гэты дэкаратыўна-плоскастны партрэт тэмперай быў гатовы".

Партрэт мастака М. Філіповіча. 1925 г.

Пэндзлю Станюты належыць і партрэт Міхася Мацвеевіча Філіповіча (1896-1947), сябра мастака, аднаго з самых яркіх беларускіх жывапісцаў 1920-х гадоў. Ён валодаў вялікай прыроднай адоранасцю, пладавітасцю, шырынёй інтарэсаў, а ў яго творчасці пераважалі нацыянальныя тэмы.

У партрэце Станюта імкнецца захаваць і перадаць гледачу выява ў першую чаргу беларуса, з характэрнай прыроднай мяккасцю, непасрэднасцю, даверлівасцю, смутным супакоем, у выніку чаго атрымалася глыбока псіхалагічны твор. Праца стрыманая па маляўнічым і кампазіцыйным рашэнні: глухі фон, плоскаснасць малюнка, спакойны каларыт. Сцефанія Станюта ўспамінала: "…бацькаў партрэт Філіповіча: ён малады яшчэ, якім я яго памятаю ў пачатку дваццатых гадоў. <...> Напісаў яго з футравым каўняром – той насіў модную тады "бекешу", такое як быццам паліто са зборкамі на спіне".

Аўтапартрэт. 1935 г. 
Да 1930-х гадў Міхась Пятровіч Станюта дасягнуў сваёй творчай сталасці; у той жа час, гэта перыяд рэзкага пералому ў беларускай культуры. Пачалося праследаванне нацыянальнай інтэлігенцыі, з'явіўся новы тэрмін савецкай эстэтыкі – "сацыялістычны рэалізм". У "Аўтапартрэце" 1935 года ў поўнай меры перададзена той стан разгубленасці, у якім знаходзіўся тады 54-летні майстар.

Працу адрознівае цёмны каларыт, дужая рэалістычная манера; у ёй няма традыцыйных атрыбутаў, якія паказваюць на прафесійную прыналежнасць партрэтаванага: перад намі не творца, не прыхільнік мастацтва, а задуменны, пажылы чалавек. Гэты партрэт ярка ілюструе ўзніклую ў савецкі час канцэпцыю новага тыпу мастака – не творчай індывідуальнасці, а працаўніка культуры.

Аўтары праекту: 
Тэкст – малодшы навуковы супрацоўнік навукова-даследчага аддзела сучаснага беларускага мастацтва НММ РБ – Ю.С. Бузенак;
Ілюстрацыйны рад (ацічфроўка твораў) – Д.М. Казлоў;

Размяшчэнне на сайце – заг. сектарам мультымедыйных тэхналогій НММ РБ П.А. Яніцкая.

Вярнуцца >>